Wakacje – jak odpocząć efektywnie?

Do napisania tego artykułu zainspirowała mnie teoria, którą usłyszałam w okresie wakacyjnym roku 2019. Brzmiała on tak: na urlop należy przeznaczyć minimum trzy tygodnie. Zgodnie z nią nasza psychika potrzebuje tygodnia, by odciąć się od świata, tygodnia by odpocząć i kolejnego, by nastawić się na powrót do pracy. Brzmi to nieco szarlatańsko, ale ten tekst utkwił mi na tyle dobrze w pamięci, że aż – planując wakacje rok później – postanowiłam przyjrzeć się mu dokładniej. Skąd się wziął? Czy ma realne podstawy? Czy warto za wszelką cenę dążyć do magicznych trzech tygodni?

 

Jakież było moje zdziwienie, gdy wpisując w bazy hasła o optymalnej długości wakacyjnego odpoczynku – nie znalazłam ani słowa o powyższych trzech tygodniach. Co ujrzałam w zamian?

 

Wpływ – na co?

Badania potwierdzają, że wakacje wykazują silne działanie na nasze zdrowie i samopoczucie.

Po urlopie możemy zaobserwować zmniejszenie dolegliwości i skarg fizycznych, doświadczanego lęku oraz poprawę jakości snu. Wzrasta nasz nastrój, satysfakcja zdrowotna i szerzej pojmowana: satysfakcja z życia. Średnia jakość życia zdaje się nie ulegać zmianie, zatem można domniemać, że obserwowane różnice przed i po urlopie są w znacznej mierze spowodowane subiektywną, zależną od sytuacji, oceną rzeczywistości.

Od strony zawodowej: przerwa od pracy jest w stanie złagodzić odczuwany chronicznie stres i przejawy wypalenia. Doświadczenie odpoczynku w czasie wakacji wspiera ponadto kreatywność pracowników i redukuje subiektywny odbiór wysiłku wkładanego w wykonywaną pracę.

Najprawdopodobniej wakacyjny odpoczynek, podobnie jak medytacja, może wpłynąć na ekspresję Twoich genów, owocując m.in. lepszą regulacją reakcji na stres, funkcjonowaniem układu immunologicznego i metabolizmem amyloidu beta (wiązanego z chorobą Alzheimera). Ale to już temat na zupełnie inny artykuł.

Równocześnie istotne jest, by odpoczywać bezpiecznie. Wakacje są w stanie zaskoczyć nas nie tylko biegunką, zwiększają bowiem ryzyko wypadków drogowych i urazów sportowych. W ciągu pierwszych kilku dni nieobecności w pracy obserwuje się ponadto większą częstotliwość występowania drobnych chorób, tj. przeziębienie, u pracowników z wysokim poziomem stresu.

 

Rodzaj aktywności

Wakacje zapewniają możliwość relaksu, oderwania się od pracy, doświadczenia opanowania i poczucia kontroli osobistej. Każdy z tych wymiarów odpoczynku wykazuje pozytywny wpływ na odczuwaną satysfakcję z życia.

Korzystne właściwości zdają się wykazywać także czynności bierne, wysypianie się oraz aktywności wiążące się z doznawaniem przyjemności (także poprzez bycie aktywnym), delektowaniem się i degustacją.

Znaczy to tyle, że wypoczynek pełen zaangażowania – pozytywne podejście do wyjazdu, zaplanowanie ulubionych aktywności (nie ważne czy biernych czy aktywnych), w ulubionym towarzystwie (lub z samym sobą), podziwianie natury, kultury i sztuki, leżakowanie, smakowanie regionalnej kuchni… – przyniesie więcej korzyści, niż urlop przeżyty z jedną nogą w pracy.

Poza wymienionymi wyżej aktywnościami, wspierająco na proces wypoczynku wpływają ilość dostępnego czasu dla siebie i odczuwany poziom satysfakcji z wypoczynku. Regenerację ułatwiają także pobyty w cieplejszych, bardziej słonecznych lokalizacjach oraz nawiązywanie nowych znajomości.

Zmęczenie i depresyjny nastrój wiążą się z kolei z porażką w odzyskaniu sił witalnych. Wyczerpanie zwiększa się także pod wpływem problemów zdrowotnych i znacznej różnicy w strefie czasowej.

 

Długość

Funkcjonuje mit, że im dłuższe wakacje, tym lepszy otrzymamy wypoczynek. Badania pochylające się nad tym problemem zdają się temu zaprzeczać.

Długość urlopu jest co najwyżej słabo związana ze zmianami zdrowotnymi i samopoczuciem. Korzystny wpływ corocznego urlopu na stres związany z pracą i wypaleniem zawodowym jest taki sam w przypadku długich urlopów (ponad 10 dni) jak i tych krótszych (7/10 dni).

W starszej literaturze można znaleźć wzmianki na temat czasu potrzebnego na przystosowanie się do nowych, najczęściej egzotycznych, warunków. Jednak adaptacja do wakacyjnego środowiska, mogąca skutkować tymczasowym pogorszeniem zdrowia psychicznego i fizycznego, nie trwa tygodnia, jak w przytoczonej powyżej teorii – dotyczy ona co najwyżej trzech pierwszych dni wyjazdu do odległych krajów.

Nawet weekendowy wypad może pomóc powrócić do zdrowia po stresie zawodowym, jednak nie warto całkowicie rezygnować z dłuższych wyjazdów. Dzieje się tak z dwóch prostych przyczyn. Raportowany stan zdrowia i samopoczucie mają tendencję do szybkiego wzrostu w trakcie urlopu, osiągając szczyt w ósmym dniu wyjazdu. Z tej perspektywy można rzec, że pozostałe dni urlopu nie wnoszą specjalnie dodatkowych korzyści. Jednak dłuższe wakacje zapewniają więcej możliwości na zaangażowanie się w pozytywnie oddziałujące doświadczenia (zob. Rodzaj aktywności), oferując więcej okazji na przeżycie regeneracji.

 

Komu nawrót?

Kilka dni czy tygodni w roku nie zagwarantuje nam dobrego samopoczucia na długo.

Raportowany czas powrotu do stanu pierwotnego waha się od dwóch miesięcy, przez cztery tygodnie, aż po…. 7 DNI od wznowienia pracy. Pozytywny wpływ wypoczynku jest relatywnie krótki. Nasze samopoczucie wraca do punktu wyjścia niemal z chwilą przekroczenia progu biura. Można powiedzieć – czujemy się lepiej tak długo, jak długo nie siedzimy w pracy.

Jak możliwe jest otrzymywanie tak rozbieżnych wyników? Jeśli nie wiadomo o co chodzi – może chodzić o moderatory danej relacji, czyli dodatkowe czynniki wpływające na obserwowane związki.

Nawet jeśli udało się nam efektywnie wypocząć – gdy wrócimy do wysokiego poziomu obciążenia pracą lub stresu w domu, wyeliminujemy pozytywny wpływ urlopu. Oba rodzaje napięć mogą pogorszyć naszą jakość snu, aktywność społeczną i nastrój. Niestety okazjonalny wyjazd nie zniweluje długotrwałego, negatywnego wpływu stresu domowego i zawodowego na samopoczucie.

 

Podsumowując…

Faktycznie warto wykorzystać czas wakacji, by gdzieś wyjechać, zmienić otoczenie. W przypadku urlopu sprawdza się jednak podejście ilość < jakość. Nic nie stoi na przeszkodzie, by był to weekendowy czy tygodniowy wypad do znajomych z innej miejscowości, a nie miesiąc wylegiwania się na greckiej plaży.

Dostosujmy nasze plany do zasobności portfela, osobistych preferencji oraz ilości czasu, jaką możemy w danym okresie ze spokojem wygospodarować.

Długość odpoczynku okazuje się nie być najistotniejszym elementem. Niezależnie jaką wybierzemy, wracając do pracy prawdopodobnie i tak poziom stresu i samopoczucie wrócą do stanu wyjściowego.

Bardziej istotne wydaje się to, by czas urlopu wykorzystać na prawdziwy relaks i odkrywanie świata – bez sprawdzania e-maili, powiadomień i przejmowania się deadlineami. Oderwanie się od pracy w trakcie wakacji pozwala na dłużej zachować wakacje w momencie powrotu do pracy.

Tego Wam i sobie życzę!

 

Źródła:

Chen, Y., Lehto, X.Y., Cai, L. (2013). Vacation and well-being: A study of Chinese tourists. Annals of Tourism Research, 42, 284-310.

Chen, C.C., Petrick, J.F. (2016). Vacation recovery experiences on life satisfaction. Travel and Tourism Research Association: Advancing Tourism Research Globally, 29, online.

Chen, C.C., Petrick, J.F., Shahvali, M. (2016). Tourism experiences as a stress reliever: Examining the effects of tourism recovery experiences on life satisfaction. Journal of Travel Research, 55(2), 150–160.

de Bloom, J., Geurts, S., Kompier, M., de Weerth, C., Taris, T., Sonnentag, S. (2009). Do we recover from vacation? Meta-analysis of vacation effects on health and well-being. Journal of Occupational Health, 51(1), 13-25.

de Bloom, J., Geurts, S., Kompier, M. (2013). Vacation (after-) effects on employee health and well-being, and the role of vacation activities, experiences and sleep. Journal of Happiness Studies, 14, 613–633.

Epel, E.S., Puterman, E., Lin, J., Blackburn, E.H., Lum, P.Y., Beckmann, N.D., Zhu, J., Lee, E., Gilbert, A., Rissman, R.A., Tanzi, R.E., Schadt, E.E. (2016). Meditation and vacation effects have an impact on disease-associated molecular phenotypes. Translational Psychiatry, 6(8), 880.

Etzion, D. (2003). Annual vacation: Duration of relief from job stressors and burnout. Anxiety, Stress & Coping, 16(2), 213-226.

Fritz, C., Sonnentag, S. (2006). Recovery, well-being, and performance-related outcomes: The role of workload and vacation experiences. Journal of Applied Psychology, 91(4), 936-945.

Kawakubo, A., Oguchi, T. (2019). Recovery experiences during vacations promote life satisfaction through creative behavior. Tourism Management Perspectives, 30, 240-250.

Strauss-Blasche, G., Ekmekcioglu, C., Marktl, W. (2000). Does vacation enable recuperation? Changes in well-being associated with time away from work. Occupational Medicine, 50(3), 167-172.

Strauss-Blasche, G., Ekmekcioglu, C., Marktl, W. (2002). Moderating effects of vacation on reactions to work and domestic stress. Leisure Sciences, 24(2), 237-249.

Strauss-Blasche, G., Reithofer, B., Schobersberger, W., Ekmekcioglu, C., Marktl, W. (2005). Effect of vacation on health: moderating factors of vacation outcome. Journal of Travel Medicine, 12(2), 94-101.

van Hooff, M.L.M., Flaxman, P.E., Söderberg, M., Stride, C.B., Geurts, S.A.E. (2018). Basic psychological need satisfaction, recovery state, and recovery timing. Human Performance, 31(2), 125-143.

Westman, M., Etzion, D. (2001). The impact of vacation and job stress on burnout and absenteeism. Psychology and Health, 0, 95–106.

Dodaj komentarz